Λόγος Αγίου Νεοφύτου στον Α΄ Ψαλμό

[Ο Άγιος Νεόφυτος Πάφου, όντας σε μεγάλη ηλικία εντελώς αναλφάβητος, έμαθε καταρχάς από στήθους το Ψαλτήρι. Στη συνέχεια έπιασε να αποστηθίζει ευχές, τροπάρια και λόγια Πατέρων της Εκκλησίας. Όπως αναφέρει ο Κόντογλου  «κανένας ζωντανός άνθρωπος δεν τον δίδαξε, γι᾿ αυτό μπορεί να πει κάποιος πως ο άγιος Νεόφυτος είναι “διδακτός Θεού”». Προλογίζοντας ο Άγιος Νεόφυτος, ο κατά κόσμον άξεστος και αμόρφωτος, με τον «εξίτηλο» νου, τη συνοπτική ερμηνεία του Ψαλτηρίου, που καταπιάστηκε να ολοκληρώσει σε δέκα μόλις λόγους, μας λέει, στις πρώτες γραμμές: 

«Ἄνωθεν ἐκ τοῦ πατρὸς τῶν φώτων Πνεύματι θείῳ ἐνηχούμενος ὁ θεῖος Δαυῒδ περὶ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ προεφήτευσεν ἀτεχνῶς καὶ περὶ πλείστων ἑτέρων· οὗ παρὰ τῆς θείας ἐλλάμψεως καὶ θεωρίας γένοιτο καὶ τὸν τῆς ἐμῆς ταπεινότητος ἐξίτηλον φωτισθῆναι νοῦν, ὥστε μηδὲν ἔξωθεν τῆς λεωφόρου τοῦ ἁγίου Πνεύματος, μεθ᾿ οὗ ἐκεῖνος ἐλάλει, περιφέρεσθαι ἡμᾶς, ἀλλὰ φαιδρῶς ἅμα καὶ ἀπλανῶς ἐκεῖθεν ἐνθουσιαζόμενοι τὰ τῶν ψαλμῶν ἄδυτα ἐξομαλίζειν εἰς δόξαν Θεοῦ…».

(Καθώς ενηχούνταν από το θείο Πνεύμα – που εκπορεύεται από τον Πατέρα των φώτων – ο θεόπνευστος Δαβίδ προφήτεψε ατεχνώς, δηλαδή με τρόπο απέριττο και αληθινό, για τον μονογενή Υιό του Θεού, καθώς και για πλήθος άλλων πραγμάτων· ας αξιωθεί, λοιπόν, και ο δικός μου ληθαργικός νους – μέσω της θείας έλλαμψης και θεωρίας – να φωτιστεί, ώστε να μη βρεθούμε να περιφερόμαστε έξω από τη λεωφόρο του Αγίου Πνεύματος, με το οποίο εκείνος μιλούσε, αλλά – με χαρμόσυνο και απλανή ενθουσιασμό από το ίδιο Πνεύμα – να κατορθώσουμε να εξομαλύνουμε τα δύσβατα και απόκρυφα σημεία των ψαλμών προς δόξαν Θεού…). 

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου με τα σχόλιά του στον πρώτο ψαλμό. ]

<ΛΟΓΟΣ Α΄> ΚΑΘΙΣΜΑ Α΄

Ψαλμός α΄ (1)

1. «Μακάριος ἀνήρ, ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν καὶ ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη καὶ ἐπὶ καθέδρᾳ λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν». 

Πολλοὺς μακάριους καὶ ἐπιφανεῖς ἄνδρες ἀνέδειξε ἡ βιοτή μας, προπάτορες, προφῆτες, ἀπόστολους καὶ τοὺς λοιποὺς ποὺ ἕπονται κατὰ τὴν τάξη, κυρίως πάντως «μακάριος ἀνὴρ» εἶναι καὶ λέγεται ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὑπερφυσικὰ γεννήθηκε ἀπὸ τὴν Παρθένο δίχως πατέρα, γιατί, ἐνῶ ὑπάρχει ὡς τέλειος Θεὸς καὶ κατ᾿ οὐσίαν ἴσος μὲ τὸν Πατέρα, ἔχει γίνει, μὲ τὴν πατρικὴ εὐδοκία καὶ τὴ συνέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, καὶ τέλειος ἄνδρας, χωρίς νὰ μεταβληθεί σαρκούμενος κατά τη θεϊκή του ουσία, ἀλλὰ θεώνοντας τὴν ἀνθρωπότητα ποὺ προσέλαβε· αὐτός ὄχι μόνον «οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν», ἀλλὰ καὶ κατεφύτευσε τὴν εὐσέβεια, ἀφοῦ ξερρίζωσε ὁλοκληρωτικὰ τὴν ἀσέβεια· τί ἀλήθεια θὰ ἦταν ἀσεβέστερο ἀπὸ τὸ νὰ ἀγνοεῖ κανεὶς τὸν Δημιουργὸ καὶ νὰ λατρεύει τὴν κτίσιν μᾶλλον παρὰ Ἐκεῖνον ποὺ τὴν ἔκτισε; 

 2. «Ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη», διότι ὄχι μόνο δὲν ἁμάρτησε ποτέ, ἀλλὰ καὶ βάσταξε στοὺς ὤμους Του τὴν ἁμαρτία τοῦ κόσμου. 

«Ἐπὶ καθέδρᾳ λοιμῶν οὐκ ἐκάθισε» τὴν «καθέδρα», δηλαδὴ τὸν θρόνο τῆς ὲξουσίας ὅσων λυμαίνονται καὶ ἐξουθενώνουν τοὺς ἄλλους, ἀλλὰ κάθισε πάνω στὴν πέτρα πολλές φορὲς καὶ στὶς ἐρημιὲς διδάσκοντας τοὺς ὄχλους καὶ κηρύττοντας τὴ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· γιατὶ πολλοὶ «λοιμοί» μὲ ἀνθρώπινο πρόσωπο κάθισαν ἀγέρωχοι σὲ θρόνους λαμπροὺς καὶ σὲ ὀχήματα ντυμένα μὲ χρυσάφι, τὸν κόσμο βέβαια δὲν ὠφέλησαν σὲ τίποτα· ὁ Χριστὸς, ὅμως, ποὺ κάθισε πάνω στὴν πέτρα καὶ στὸ εὐτελές γαϊδουράκι, ἔχει τὸν κόσμο σώσει. 

«Καὶ ἐπὶ καθέδρᾳ λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν, ἀλλ᾿ ἢ ἐν τῷ νόμῳ Κυρίου» κάνοντας «τὸ θέλημα» τοῦ Πατέρα «καὶ ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτός», καθότι δὲν ἦλθα, λέγει, γιὰ νὰ κάνω τὸ θέλημα τὸ δικό μου, ἀλλὰ τοῦ Πατέρα ποὺ μὲ ἀπέστειλε, οὔτε ἦλθα γιὰ νὰ καταλύσω τὸν νόμο ἢ τοὺς προφῆτες, ἀλλὰ γιὰ νὰ πληρώσω τὸν νόμο καὶ τὶς προφητεῖες. 

3. Ναί, ὅμως καὶ κάθε ἄνθρωπος ποὺ μὲ τὸν νοῦ του ἀφίσταται ἀπό λογισμοὺς ποὺ δὲν ἀποφέρουν κέρδος, μελετώντας τὸν νόμο τοῦ Κυρίου κάθε ἡμέρα καὶ νύχτα, ὁμοιάζει μὲ ξύλο, «πεφυτευμένο παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων», κατάφορτο μὲ καρποὺς ἀρετῶν, ὤριμους καὶ ἔτοιμους γιἀ συγκομιδή, ποὺ τοὺς ἔδωσε στὸν κατάλληλο χρόνο, καὶ ἀπό τὰ φύλλα τῆς πνευματικῆς του ἐργασίας δὲν θὰ γυμνωθεῖ ποτὲ, ἀλλά, καθ᾿ ὁμοιότητα τοῦ φοίνικα, ἀείφυλλο θὰ μένει μαζὶ μὲ τὸν καρπό του, «καὶ πάντα ὅσα ἂν ποιῇ» ἔργα ἱερὰ «κατευοδωθήσεται». 

4. «Οὐχ οὕτως» βέβαια «οἱ ἀσεβεῖς, οὐχ οὕτως» (γιατὶ δὲν ἐπιτρέπει σ’ αὐτοὺς ἡ ἀσέβεια νὰ ὁμοιωθοῦν μὲ ξύλο ποὺ ἔχει φυτευθεῖ σὲ τὸπο μὲ πηγές καὶ τρεχούμενα νερά), «ἀλλ᾿ ἢ ὡσεὶ χνοῦς» ἀποξηραμένος εἰκονίζεται, «ὃν ἐκρίπτει ὁ ἄνεμος ῥᾷον ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς». 

5. «Διὰ τοῦτο», δηλαδὴ ἐξαιτίας τῆς ἀσεβείας, «οὐκ ἀναστήσονται ἀσεβεῖς ἐν κρίσει», δηλαδὴ μὲ τὴν ἀπόφαση νὰ ἀποστοῦν τῆς ἀσεβείας· ὡστόσο, κατὰ τὴν κοινὴ κρίση, θ’ ἀναστηθοῦν ὅλοι, εὐσεβεῖς καὶ ἀσεβεῖς, γιὰ νὰ λὰβουν κατὰ τὶς πράξεις τους ἕκαστος. «Οὐδὲ ἁμαρτωλοὶ ἐν βουλῇ δικαίων»· γιατὶ ἡ βούληση τῶν ἁμαρτωλῶν εἶναι βέβηλη καὶ σαθρή, ἐνῶ ἡ βούληση τῶν δικαίων εἶναι ἄμωμη καὶ ἀκράδαντη· ὡς ἐκ τούτου ἡ βούληση τῶν δικαίων εἶναι ἀσύμφωνη μὲ τὴ βούληση τῶν ἁμαρτωλῶν· 

6. «ὅτι γινώσκει Κύριος ὁδὸν δικαίων», καθαρὴ καὶ ἀμόλυνση, «καὶ ὁδὸς ἀσεβῶν ἀπολεῖται», δηλαδή τόσο οἱ πράξεις τους, ὅσο καὶ οἱ ἴδιοι, ἀφανίζονται».

Ἀθήνα, 27 Δεκεμβρίου 2016

[Ακολουθεί το πρωτότυπο:

<ΛΟΓΟΣ Α΄> ΚΑΘΙΣΜΑ Α΄

Ψαλμὸς α΄ (1)

1. «Μακάριος ἀνήρ, ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν καὶ ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη καὶ ἐπὶ καθέδρᾳ λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν». Πολλοὺς μὲν μακαρίους καὶ ἐπιφανεῖς ἄνδρας ὁ καθ᾿ ἡμᾶς καθυπέδειξε βίος, προπάτορας, προφήτας, ἀποστόλους καὶ καθεξῆς, διαφερόντως δὲ μακάριος ἀνὴρ ἐκεῖνος ἐστι καὶ λέγεται, ὁ ὑπερφυῶς ἐκ τῆς Παρθένου τεχθεὶς ἄνευ πατρός, ὅτι τέλειος ὑπάρχων Θεὸς καὶ κατ᾿ οὐσίαν ἴσος τοῦ Πατρὸς γέγονε καὶ τέλειος ἀνὴρ πατρικῇ εὐδοκίᾳ καὶ συνεργίᾳ Πνεύματος ἁγίου, μὴ σαρκώσας τὴν θεότητα ἀλλὰ θεώσας ἣν προσελάβετο ἀνθρωπότητα· ὃς οὐ μόνον ὅτι «οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν», ἀλλὰ καὶ ῥιζηδὸν ἐκτίλας τὴν ἀσέβειαν τὴν εὐσέβειαν κατεφύτευσε· τί γὰρ ἀσεβέστερον γένοιτ᾿ ἂν τοῦ ἀγνοεῖν τὸν δημιουργὸν καὶ λατρεύειν τὴν κτίσιν παρὰ τὸν κτίσαντα; 2. «Ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη», ὅτι οὐ μόνον ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, ἀλλὰ καὶ ἦρε τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. «Ἐπὶ καθέδρᾳ λοιμῶν οὐκ ἐκάθισε» τὴν τῶν λυμεώνων, ἀλλ᾿ ἐπὶ πέτραν πολλάκις καὶ ἐπ᾿ ἐρημίας διδάσκων τοὺς ὄχλους καὶ κηρύττων τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· πολλοὶ γὰρ λοιμοὶ καὶ ἀγέρωχοι ἐκάθισαν ἐν ἀγλαῶν ἕδραις καὶ ὀχήμασι χρυσοκολλήτοις, τὸν κόσμον δὲ ὠφέλησαν οὐδέν, Χριστὸς δὲ ὁ ἐπὶ πέτρᾳ καὶ ἐπὶ πώλῳ εὐτελεῖ καθεσθεὶς σέσωκε κόσμον. «Καὶ ἐπὶ καθέδρᾳ λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν, ἀλλ᾿ ἢ ἐν τῷ νόμῳ Κυρίου» Πατρὸς «τὸ θέλημα» ποιῶν «καὶ ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτός», ὅτι· Οὐκ ἦλθον, φησίν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με πατρός, οὐδ᾿ ὅτι· Ἵνα καταλύσω τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας, ἀλλ᾿ ἵνα πληρώσω. 3. Ναὶ μὴν ἀλλὰ καὶ πᾶς ἄνθρωπος ὁ τὸν νοῦν ἀποστήσας λογισμῶν νηκερδέων, μελετῶν δὲ ἐν νόμῳ Κυρίου «ἡμέρας καὶ νυκτὸς» ἐμφέρειαν φέρει ξύλου παμφόρου «πεφυτευμένου παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων», ὡρίμους καὶ δρυπετεῖς καρποὺς ἀρετῶν εὐκαίρως τελεσφοροῦντος, καὶ τὸ φύλλον τῆς πνευματικῆς αὐτῶν ἐργασίας ἀπορρυήσει οὐδέποτε, ἀλλὰ κατ᾿ ἐμφέρειαν τοῦ φοίνικος ἀείφυλλον μένει σὺν τῷ καρπῷ, «καὶ πάντα ὅσα ἂν ποιῇ» ἔργα ἱερὰ «κατευοδωθήσεται». 4. «Οὐχ οὕτως» δὲ «οἱ ἀσεβεῖς, οὐχ οὕτως» (οὐ συγχωρεῖ γὰρ αὐτοῖς ἡ ἀσέβεια ὁμοιωθῆναι ξύλῳ πεφυτευμένῳ παρ᾿ ὕδασιν), «ἀλλ᾿ ἢ ὡσεὶ χνοῦς» ἐξηραμένος εἰκάζονται, «ὃν ἐκρίπτει ὁ ἄνεμος ῥᾷον ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς». 5. «Διὰ τοῦτο», δηλαδὴ τὸ τῆς ἀσεβείας κακόν, «οὐκ ἀναστήσονται ἀσεβεῖς ἐν κρίσει», ἤτοι ἐν διακρίσει, τοῦ ἀποστῆναι τῆς ἀσεβείας, ἐν δὲ τῇ κοινῇ κρίσει πάντες ἀναστήσονται εὐσεβεῖς τε καὶ ἀσεβεῖς, ἵνα λήψωνται κατὰ τὰς πράξεις αὐτῶν ἕκαστος. «Οὐδὲ ἁμαρτωλοὶ ἐν βουλῇ δικαίων»· βουλὴ γὰρ ἁμαρτωλῶν βέβηλος καὶ σαθρά, βουλὴ δὲ δικαίων ἄμωμος καὶ ἀκράδαντος· διὸ ἀσύμφωνος βουλὴ δικαίων ἁμαρτωλοῖς· 6«ὅτι γινώσκει Κύριος ὁδὸν δικαίων», καθαρὰν καὶ ἀβέβηλον, «καὶ ὁδὸς ἀσεβῶν ἀπολεῖται», ἤτοι αἱ πράξεις αὐτῶν σὺν αὐτοῖς ἀπολοῦνται».]