Μέλαινα ειμί εγώ και καλή (Άσμα Ασμάτων 1:5)

Στο λεωφορείο ένα κορίτσι να μιλά στον πατέρα του με άναρθρες κραυγές και χαμόγελα...

Μέλαινα ειμί εγώ και καλή... σαν να άκουγα τον στίχο αυτό από το Άσμα Ασμάτων...

Και το κορίτσι να απλώνει το χέρι του προς τη μεριά του πατέρα και να γελά και ο πατέρας να της κάνει αστείες γκριμάτσες και να γελά κι αυτός... σε ποια γλώσσα γελούσαν;

Και θυμήθηκα τη δημιουργία του Αδάμ του Μιχαήλ Αγγέλου...

Κάποιοι μένουν ξοπίσω και φωνάζουν έστω και με άναρθρες κραυγές...εδώ είμαστε!... τείνοντας το χέρι τους προς έναν ... δικό τους άνθρωπο... και κάποιοι από εμάς γυρνούν προς αυτούς και κοιτάζουν με νοσταλγία... τον δικό τους άνθρωπο, τον άλλο εαυτό τους, τον εύθραυστο, τον καθυστερημένο... και ακούν τον συριγμό του πνεύματος από το φεγγαρένιο πρόσωπο...το πνεύμα το καταιγιστικό, το υπόκωφο και παραγνωρισμένο... τη φωνή που φωνάζει, μέσα από την άβυσσο, είμαι εδώ... σε απόσταση ενός τεντωμένου χεριού από εσένα... όταν οι περισσότεροι γύρω -μετά από αιώνες εκπαίδευσης- δεν έχουν μάθει να λένε τίποτα άλλο -πάντως έναρθρα και με την τελειότερη δυνατή διατύπωση- από ...έχω και κατέχω... όταν τόσο πολλοί γύρω -μετά από αιώνες εκπαίδευσης- δεν μπορούν να θαυμάσουν τίποτα άλλο πέρα από τους δυνατούς τω πνεύματι και την τεχνητή και όλο και πιο ισχυρή νοημοσύνη.

Δευτέρα Αγίου Πνεύματος, 1 Ιουνίου 2026

Κάθαρση, φωτισμός, θέωση

«Κάθαρση, φωτισμός, θέωση. Αυτά είναι τα τρία στάδια της πνευματικής ζωής. Ελάτε λοπόν ας κάνουμε καθαριότητα!», φώναξαν οι κατσαρίδες.

Έσχατα, Δευτέρα Παρουσία, Εκκλησία

Σκέφτομαι ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο έσχατο από το παρόν. Οι στιγμές αυτές  είναι τα πραγματικά έσχατα και αν η Εκκλησία επαγγέλλεται κάποια Δευτέρα Παρουσία αποσιωπώντας ότι αυτή είναι ψηλαφητή μόνο στο παρόν και δεν καθυστερεί, δεν χρονίζει, δεν αναβάλλεται, τότε δεν είναι μια Εκκλησία που αφουγκράζεται το «Ο Κύριος εγγύς…» ή «το Ιδού έρχομαι ταχύ» αλλά το «Όχι τώρα Κύριε…φύγε….μην πλησιάζεις…..μην εγγίζεις».

Σκέψεις με αφορμή μια πρώτη ανάγνωση κειμένων του Μπιουνγκ-Τσουλ Χαν και στοχασμός πάνω στη φράση του «Δεν μπορώ να μπορώ»

Η εγγύτητα – ας πούμε ο σύνδεσμος της αγάπης – δεν στηρίζεται σε εκείνα που υποσχόμαστε ότι μπορούμε ούτε σε όσα πράγματι καταφέρνουμε να κάνουμε. Ούτε στην υποτιθέμενη υγεία στηρίζεται ούτε στις επιτυχίες ούτε στα χρήματα. Η εγγύτητα είναι μόνο ένα άγγιγμα, ένα άγγιγμα και ένα χαμόγελο πλατύ που αναδύεται από την καρδιά, όταν απλώς είμαστε με τους άλλους στο σπίτι μας, έστω αποτυχημένοι και ανήμποροι, και δεν μπορούμε να μπορούμε. Άλλο το ευ ζην και άλλο η επιτυχία. 

Το ευ ζην είναι η κατοικία των ελευθερωμένων από την τυραννία να είναι επιτυχημένοι, σοφοί, δυνατοί κτλ.

Αντιφάσεις

Έχει ειπωθεί ότι ο κάθε άνθρωπος έχει κάτι που τον εμποδίζει να ζήσει.

Μάλλον επαληθεύεται αυτό. Εντούτοις επαληθεύεται επίσης ότι συχνά ο ίδιος ο άνθρωπος που «έχει κάτι που τον εμποδίζει να ζήσει» –και πόσω μάλλον εκείνος που είναι ιερέας ή καθηγητής– μιλά δονκιχωτικά για την αξία της ζωής, τη χαρά και τον έρωτα και διακηρύσσει μάλιστα ότι έχει βρει τον τρόπο για να ζουν σωστά τόσο ο εαυτός του όσο και οι άλλοι. Όσο για τον εαυτό, αυτός και αν είναι αστείο που το παίρνουμε πάντοτε πολύ στα σοβαρά.

Μα είναι αλήθεια ότι κάτι μας εμποδίζει να ζήσουμε; Ή μήπως, στην πραγματικότητα, δυσκολευόμαστε να παραδεχτούμε ότι ήδη τα έχουμε ζήσει όλα;

Χριστούγεννα

Ποιο είναι αυτό το νέο παιδί, που δεν χορταίνουμε να γιορτάζουμε; Είναι διαφορετικό, πιο ευκίνητο, πιο εύστροφο, πιο όμορφο, πιο «φωτεινό» και πιο «πνευματικό» από τα άλλα; 

Όχι, είναι ένα παιδί κοινό· είναι όλα τα παιδιά του κόσμου, ιδωμένα με έναν πρωτόγνωρο δέος, ιδωμένα αληθινά για πρώτη φορά, μέσα από αυτό το παιδί. 

Αλλά επίσης αυτό το παιδί, που δεν το χωρίζει τίποτα από τα άλλα παιδιά, το τέλεια και πρωτόγνωρα ιδωμένο παιδί, δεν το χωρίζει τίποτα και από τον Θεό, όχι γιατί ο Θεός είναι πιο κοντά του ή περισσότερο μέσα του απ' ό, τι στα άλλα παιδιά, αλλά γιατί αυτό είναι ο ίδιος ο Θεός. 

… μόνο ένα παιδί

Είναι συγκλονιστικό να συλλογίζεται κανείς πώς οι σοφοί μάγοι έκαναν ένα τόσο μακρινό ταξίδι, ένα πραγματικό ταξίδι ζωής, για να προσκυνήσουν μόνο ένα παιδί, ένα νήπιο· και να γονατίσουν ατενίζοντας έκθαμβοι ένα παιδί που δεν ήταν τίποτε περισσότερο από αυτό που έβλεπαν μπροστά τους: ένα νήπιο μόνο, ίδιο και απαράλλαχτο έκτοτε με όλα τα νήπια των ανθρώπων, και μάλιστα με τα άμοιρα νήπια. Ένα νήπιο όχι με ένδυμα θεότητας. Ένα νήπιο, νήπιο. Ένα νήπιο, Λόγο.

Άτιτλο

Φοβόμαστε τον θάνατο, χωρίς να γνωρίζουμε τι είναι αυτό που επιθυμούμε και αγαπάμε έως θανάτου. Σίγουρα όχι την αθανασία.

Με τέρψη και αγωνία

«ἐν γὰρ αὐτῷ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν.» (Πράξεις Αποστόλων, 17:28)  

Με τέρψη και αγωνία, σαν τον κολυμβητή που κρατά το κεφάλι του πάνω απ’ το νερό· και όχι με καύχηση για εκείνο το λιμάνι απ' όπου ξεκινήσαμε ή στο οποίο προοριζόμαστε, καθώς λέμε, να καταλήξουμε. 

Έτσι θα κρατήσει η ζωή;

Έτσι θα κρατήσει η ζωή;        

Με λέξεις που υπόσχονται την αλήθεια και καταλήγουν ψέματα;         

Με τους άλλους ανθρώπους να επιβεβαιώνουν τη μοναξιά;         

Με τους αγίους και τους αγγέλους, να στέκουν παγωμένοι και νεκροί, 

σε παραστάσεις και ανάγλυφα, 

σε εκκλησίες του Θεού χωρίς Θεό;

Έτσι θα κρατήσει η ζωή, έως το τέλος;

Ο παρείσακτος

 Άκουσα σήμερα μιαν ομιλία του Ρεκαλκάτι. Ανέφερε κάποια στιγμή ότι η μεγαλύτερη απάτη του ανθρώπου, σύμφωνα με τον Λακάν, είναι το εγώ. Αυτό μου έγινε πολύ κατανοητό όταν είπε ότι, αν δούμε έναν άνθρωπο να φοράει λοξά το καπέλο του και να καμαρώνει λέγοντας πως είναι ο Ναπολέων, αμέσως θα τον χαρακτηρίσουμε τρελό. Δεν θα πούμε όμως ποτέ τρελό κάποιον που πιστεύει ότι είναι κάποιος μόνο και μόνο επειδή έχει έναν τίτλο ή μια ταυτότητα. Θα τολμούσα να πω ότι δεν θα πούμε τρελό εκείνον που παίρνει στα σοβαρά τον εαυτό του, που παίρνει στα σοβαρά αυτό που νομίζει ότι είναι: ο βασιλιάς που νομίζει ότι είναι βασιλιάς, ο πρόεδρος που νομίζει ότι είναι πρόεδρος, ο δικαστής που νομίζει ότι είναι δικαστής, κ.ο.κ. Θα πρόσθετα: κι ο έξυπνος, ο επιτυχημένος, ο δυνατός, που νομίζει ότι είναι πράγματι έξυπνος, επιτυχημένος και δυνατός.

Χθες το βράδυ, καθώς επέστρεφα στο σπίτι, σκόνταψα σε μια ξανθιά μεσήλικη γυναίκα, θηριώδη, που ούρλιαζε: «Έχουμε γεμίσει Αφρικανούς, να πάνε στο σπίτι τους, δεν θα δουλεύουμε για αυτούς, δεν θα τρώνε το ψωμί μας· ναι, είμαι ρατσίστρια, υπάρχει πρόβλημα;». Αναρωτιόμουν: όσο τρελός κι αν είναι ένας άνθρωπος, πώς μπορεί να λέει τέτοια πράγματα; ποιος νομίζει ότι είναι; Και σκεφτόμουν ότι πολλοί άνθρωποι, που ανεπιφύλακτα αποκαλούμε λογικούς, μοιράζονται την ίδια, κατά κάποιον τρόπο, τρέλα, όπως εκείνης της γυναίκας, που ενίοτε κοχλάζει απαρατήρητη σε πολύ καλά αρθρωμένες και ευγενικές προτάσεις - εννοώ την τρέλα του να νομίζεις ότι είσαι κάποιος. 

Για να επανέλθω όμως στην ομιλία του Ρεκαλκάτι, με εντυπωσίασε, στη συνέχεια, η αναφορά του στο έργο του Ζαν-Λυκ Νανσύ, Ο Παρείσακτος (L’intrus). Το κεντρικό θέμα αυτού του έργου αφορά μια προσωπική περιπέτεια υγείας του φιλοσόφου: το 1992 ο Νανσύ υποβάλλεται σε μεταμόσχευση που πετυχαίνει· από τότε ζει με την καρδιά ενός άλλου. Και τότε βιώνει βαθιά το γεγονός ότι η ζωή τού χαρίζεται στη βάση μιας τυχαιότητας: συνέχισε να ζει με την καρδιά κάποιου που θα μπορούσε να είναι καλός ή κακός, άντρας ή γυναίκα, ετεροφυλόφιλος ή ομοφυλόφιλος, προοδευτικός ή συντηρητικός· κάποιου που θα μπορούσε να είναι τα πάντα, ακόμη και όλα εκείνα που ο ίδιος ήθελε να πιστεύει πως δεν ήταν ή που απεχθανόταν να είναι.

Συγκλονιστική η αποκάλυψη της τυχαιότητας αυτού που είμαι· συγκλονιστική και για το γεγονός ότι, αν δεν παίρνουμε τόσο σοβαρά τον εαυτό μας, μπορούμε να δεχόμαστε την καρδιά των άλλων μέσα μας και να μπολιαζόμαστε ταπεινά σε μια αγάπη πιο αληθινή.

Τι και αν μιλούμε με τις ίδιες λέξεις;

Τι και αν μιλούμε με τις ίδιες λέξεις; Τι και αν χρησιμοποιούμε π.χ. την –πιο κοινή και ιερή συνάμα– λέξη, τη λέξη Θεός; Μπορεί να εννοούμε τόσο πολλά και διαφορετικά πράγματα... Και μάλιστα ανάλογα με τον ηχόχρωμα της φωνής, την κίνηση του σώματος, στο πλαίσιο των σχέσεων και συναναστροφών μας, το ακατάληπτο όνομα του Θεού μπορεί να σημαίνει τόσο αλλιώτικα: συμβαίνει κάποτε να ηχεί σαν κόλαση όταν το προφέρει ο εκπρόσωπος μιας εκκλησιαστικής αρχής ή ένας θεολόγος και άλλοτε με τρόπο ανέλπιστα παρήγορο όταν προφέρεται καταλάθος από κάποιον που –χωρίς να ξέρει και αυτός γιατί– δηλώνει άθεος.

Όσο για τη λέξη αγάπη; Πόσο διαφορετικά πράγματα και, ενίοτε εφιαλτικά και βασανιστικά, μπορεί να προοιωνίζονται και να επαπειλούνται όταν προφέρεται… και επίσης συχνά τι άλυτο σταυρόλεξο γίνεται για εκείνους που τη λένε και εκείνους που την ακούνε. Ας μη μιλήσουμε και για τη λέξη χαρά... πόσο έχει δεινοπαθήσει η καημένη από αυτούς που την επαγγέλονται.

Ναι, τι και αν χρησιμοποιούμε τις ίδιες λέξεις... Μπορούμε δυστυχώς ή ευτυχώς να χρησιμοποιούμε τις ίδιες λέξεις με διαφορετική σημασία και διαφορετική ο καθένας χρήση. Αυτή άλλωστε είναι και η ποιητική λειτουργία –η ακαταπόνητη– της γλώσσας μας. Και δεν αναφέρομαι μόνο στη γλώσσα των ποιητών-γραφιάδων, όπου η λέξη π.χ. καρέκλα μπορεί να σημαίνει πολύ περισσότερα και διαφορετικά πράγματα από την καρέκλα που κάθομαι τώρα.

Και αλλοίμονο όταν μας επιβάλλεται η μία και ορθή γλώσσα με τους απαρέγκλιτους δήθεν κανόνες της, αν και στην πραγματικότητα και οι δάσκαλοί της οι ίδιοι φάσκουν και αντιφάσκουν όταν τη χρησιμοποιούν. Και αλλοίμονο όταν μας επιβάλλεται η γλώσσα που θα μιλάμε, από αυτούς που δήθεν ξέρουν την ορθή της χρήση.

Έχουμε ακόμα χρόνο να μιλήσουμε με τη δική μας τη λαλιά. Αυτός είναι ο ελαφρύτερος αλλά και ομορφότερος, θαρρώ, ζυγός. Έχουμε πολλά ακόμα να πούμε και να αφουγκραστούμε, από κοντά και από απόσταση, φωναχτά και άφωνα, με απαντοχή και χωρίς απαντοχή, εμείς οι ακόμα ζωντανοί και εκείνοι οι πεθαμένοι, που μας ακολουθούν πάντοτε, κάτω από τον ήλιο και κάτω από τα σύννεφα και μέσα στη βροχή και απέναντι από τη θάλασσα και ας σχολιάσουμε για μια ακόμα φορά το γεγονός ότι κανείς δεν ξέρει γιατί υπάρχουμε.

Ύψωση Τιμίου Σταυρού, 14 Σεπτεμβρίου 2025 

Η ατέρμονη ποίηση της ζωής

Έχουμε εκπαιδευτεί ώστε να είμαστε εμμονικοί με το να μιλάμε για να πούμε κάτι σημαντικό. Και το «σημαντικό» είναι αυτό που θεωρούμε ότι έχουμε κατανοήσει ή πρέπει να κατανοήσουμε. Χρόνια εκπαίδευσης και σπουδών συμβάλλουν σε αυτήν την κατάντια, επιδεινώνουν αυτήν την αρρώστια και εμμονή. Την προσπάθεια να βρούμε, να συλλάβουμε, να ακούσουμε τις λέξεις που είναι φορτωμένες με έννοιες και με ιδέες του νου. Αναζητούμε και την ετυμολογία τους, σαν να υπάρχει μια πρωταρχική, αρχέγονη σημασία της κάθε λέξης ή σαν να είναι η κάθε λέξη κατοικία μιας αποκρυσταλλωμένης ένvοιας. Aναζητούμε και τη σοφία σαν κάτι που κατοικεί στον νου κάποιων σπουδαίων ανθρώπων και μεταγγίζεται από τα λεγόμενά τους και αποκαλύπτεται από τις λέξεις τους. Πόσες και πόσες φορές ακούσαμε διαλέξεις, ομιλίες, προσπαθήσαμε να μάθουμε και να ακούσουμε κάτι σημαντικό από τα στόματα ορισμένων «αξιόλογων» ανθρώπων. Και τα αποτέλεσμα για τη ζωή μας; Κανένα απολύτως...Τα σοφά λόγια ένας ακόμα αξεδιάλυτος κόμπος στο κουβάρι της ζωής μας. Η προσπάθεια να τα συλλάβουμε μια πλανερή καταπόνηση.

Όμως η λαλιά είναι ένα ρυάκι, που δεν ξέρουμε πόθεν έρχεται και πού πηγαίνει, καθώς ομιλούμε. Είναι η μουσική της ζωής μας, είναι η ζωή η ίδια, που όποιος την καθηλώνει, όποιος πλανάται ότι μπορεί να την αποκρυσταλλώσει σε έννοιες και ιδέες, παύει να τη ζει. Είναι ένα ζωντανό μυστήριο που μας συνέχει όλους και όχι το  «σημαντικό» που πασχίζουμε να εκμαιεύσουμε και να το αποσπάσουμε από το νου ενός σοφού ή ενός αγίου ή από κάποιο βιβλίο.

Μου άρεσε πολύ μια ιστορία που άκουσα για έναν άγιο άνθρωπο. Παρακαλουθούσε μιαν ομιλία. Δεν άκουγε ακριβώς τα λόγια του ομιλητή αλλά τον αφουγκραζόταν. Δεν στεκόταν στις έννοιες και στις σημασίες των λέξεών του, αλλά προσευχόταν χαμηλόφωνα «Χριστέ μου αγάπη, αγάπη». Δεν στεκόταν σε αυτά που εμείς στεκόμαστε, προσπαθώντας να αντλήσουμε σοφία από τις έννοιες και τις σημασίες, οι οποίες θεωρούμε ότι αποτελούν αποστάγματα σοφίας στο μυαλό και στα λόγια επιστημόνων, φιλοσόφων, αγίων και όλων εκείνων, από τα χείλη των οποίων κρεμιόμαστε σαν να πρόκειται να μας μεταγγίσουν νόημα. Ποιος ξέρει, ίσως εκείνος μόνο άκουγε πραγματικά τον ομιλητή, ακούγοντάς τον χωρίς ωστόσο να καταλαβαίνει τι λέει. Τον άκουγε με το ζωντανό τίμπρο της φωνής του και του αντιδώριζε, όλος αυτιά, τον ομορφότερο διάλογο με την ίδια του την πνοή και τη χαμηλόφωνη υποστηρικτική προσευχή του.  

Σάββατο, 6 Σεπτεμβρίου 2025

«Δεν είναι έξω από εσένα», ψιθυρίζει ο νέος ενιαυτός στις στράτες της συνοικίας, «η ζωή, ο χρόνος και ο θάνατος. Μέσα σου κιτρινίζουν τα φύλλα και πέφτουν». 

Αναχωνεύοντας στίχους του άγνωστού μου ποιητή Ρομπέρτο Χουαρόθ, που μόλις εχθές διάβασα, έχοντας κατά λάθος σκοντάψει πάνω τους, σημειώνω:

Μη συγχέεις τον Θεό με τον Θεό, τον άνθρωπο με τον άνθρωπο, τον χρόνο με τον χρόνο, τη ζωή με τη ζωή, τον θάνατο με τον θάνατο, την αγάπη με την αγάπη, την πίστη με την πίστη. Οχι, δεν έχεις ανάγκη άλλες λέξεις για να μιλήσεις. Αυτές οι ίδιες είναι που πρέπει να μιλήσουν. Όχι όμως περιορισμένες σε κλουβί. Αλλά σαν το πουλάκι στο τυχαίο κλαδί που συναντάς στο διάβα σου. 

Ψήγματα απολογισμού

Δεν έχω την αίσθηση ότι έγινα καλύτερος από το παρελθόν. Ούτε έχω την αίσθηση ότι στο παρελθόν ήμουν καλύτερος από αυτό που είμαι σήμερα. Είμαι η συνέχεια μιας δίψας για ζωή και γνώση που δεν έχω ελπίδα να τη ζήσω αύριο, αλλά σήμερα κατά τρόπο ατέλεστο μέσα στο χρόνο. Είμαι η συνέχεια ενός ονείρου ζωής καλύτερης από το οποίο μήτε μπορώ να ξυπνήσω μήτε να παρηγορηθώ.

---

Πολυμαθίη νόον (έχειν) ου διδάσκει. [Ηράκλειτος]. 

Μετάνοια

Μετά θάνατον, ή, ακριβέστερα, με βάση τον θάνατο, με τη σκέψη του χρόνου που απομένει – με το μέτρημα των ημερών που μας απομένουν να καρπωθούμε ή να πληθύνουμε– δεν υπάρχει μετάνοια. 

Μετάνοια είναι να ζεις τη ζωή κατά τρόπο απρόσβλητο από τον θάνατο· μια ζωή άτρωτη από τη δυναστεία του θανάτου, τη νοοτροπία του carpe diem ή την αγωνία της μεταφυσικής σωτηρίας.

Πίστη

Η πίστη στον Θεό είναι ένα λουλούδι που ανοίγει τα πέταλά του στο φως.

[Δεν είναι μια απόφαση ούτε η ορθή διατύπωση μιας γνώσης που τάχα κάποιος έχει αποκτήσει.

Το να πιστεύει κανείς στον Θεό δεν σημαίνει να το ομολογεί και να το εκφράζει σαν να πρόκειται για μια προσωπική επιλογή κατόπιν σκέψης και επεξεργασίας.

Δεν είναι η απόφαση να τηρήσει κάποιον νόμο ή κάποιες εντολές.]

Είναι το να αφήνεις την καρδιά σου να γέρνει προς τον Θεό με δίψα, όπως ένα λουλούδι που τείνει προς τον ήλιο, χωρίς να αισθάνεσαι την ανάγκη να αποδείξεις — ούτε στους άλλους ούτε στον εαυτό σου — πόσο σωστό ή λογικό είναι αυτό που κάνεις. 

Είναι, καθώς πορεύεσαι σαν το διαβάτη στην έρημο, χωρίς καμία εγγύηση και προστασία, χωρίς ασφαλή πεποίθηση, να τολμάς να κραυγάζεις όπως ο Δαυίδ:

«ἐδίψησέ σε ἡ ψυχή μου, ποσαπλῶς σοι ἡ σάρξ μου ἐν γῇ ἐρήμῳ καὶ ἀβάτῳ καὶ ἀνύδρῳ.»

Πίστη είναι το «ἰδοὺ ἐγώ» στο αντάμωμα από το πουθενά. 

Πίστη είναι η γυναίκα σου που την επιθυμείς με την ψυχή και το σώμα σου και σου χαρίζεται. 

Πίστη είναι το νερό της ζωής που σε ξεδιψά και το πίνεις με την ψυχή σου. 

Πίστη είναι να ανοίγει μέσα σου ένα στόμα που γεύεται με πόθο τη ζωή και αυτό το στόμα να είσαι εσύ και εσύ να μην είσαι τίποτα άλλο από αυτό το στόμα. 

Πίστη δεν είναι να πεις εγώ σήμερα αποφάσισα να ζήσω ορθά ή να ζήσω αλλιώς. 

Δεν είναι να έχεις ένα εγώ που αποφασίζει πώς θα ζήσει. 

Είναι να χάνεις το εγώ σου και να βρίσκεις το νόημά σου ζώντας και συζώντας με ευγνωμοσύνη. 

Είναι να ανακαλύπτεις κάθε μέρα τα ίδια πράγματα ως καινούργια. 

Αλλά περισσότερο ακόμα για την πίστη... μπορούμε να διαβάζουμε τα απαράμιλλα λόγια του Απόστολου Παύλου:

διότι ἐξ ἔργων νόμου οὐ δικαιωθήσεται πᾶσα σάρξ ἐνώπιον αὐτοῦ· διὰ γὰρ νόμου ἐπίγνωσις ἁμαρτίας (Ρωμ. 3,20)

λογιζόμεθα γὰρ δικαιοῦσθαι πίστει ἄνθρωπον, χωρὶς ἔργων νόμου (Ρωμ. 3,28)

εἰδότες δὲ ὅτι οὐ δικαιοῦται ἄνθρωπος ἐξ ἔργων νόμου, ἐὰν μὴ διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡμεῖς εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν ἐπιστεύσαμεν, ἵνα δικαιωθῶμεν ἐκ πίστεως Χριστοῦ, καὶ οὐκ ἐξ ἔργων νόμου· διότι οὐ δικαιωθήσεται ἐξ ἔργων νόμου πᾶσα σάρξ (Γαλ. 2,16)

τοῦτο μόνον θέλω μαθεῖν ἀφ᾽ ὑμῶν· ἐξ ἔργων νόμου τὸ Πνεῦμα ἐλάβετε ἢ ἐξ ἀκοῆς πίστεως; (Γαλ. 3,2)

τῇ γὰρ χάριτί ἐστε σεσῳσμένοι διὰ πίστεως· καὶ τοῦτο οὐκ ἐξ ὑμῶν, Θεοῦ τὸ δῶρον· οὐκ ἐξ ἔργων, ἵνα μή τις καυχήσηται (Ἐφ. 2,8–9)

οὐκ ἐξ ἔργων τῶν ἐν δικαιοσύνῃ ἃ ἐποιήσαμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ κατὰ τὸ αὐτοῦ ἔλεος ἔσωσεν ἡμᾶς, διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας καὶ ἀνακαινώσεως Πνεύματος Ἁγίου (Τίτ. 3,5)

Δεν υπάρχει...

Δεν υπάρχει τρυφερότερη αιωνιότητα από τη στιγμή και νοσταλγικότερη θεά από τη θνητή Πηνελόπη.

Και ίσως αυτοί οι στίχοι του Σολωμού από το πρώτο σχεδίασμα των Ελεύθερων Πολιορκημένων «Κι’ απ’ όπου χαράζει/Ώς όπου βυθά,/ Τα μάτια μου δεν είδαν τόπον ενδοξότερον από τούτο το αλωνάκι» ή ο άλλος από το δεύτερο σχεδίασμα του ίδιου ποιήματος «Πέλαγο μέγ’, αλίμονον! Βαρεί το καλυβάκι» έρχονται να ταιριάξουν με το αλωνάκι και το καλυβάκι της στιγμής μας, που γίνεται μες στη φλόγα της ζωής, όπως τραγουδιέται στον Πόρφυρα από τον ίδιο ποιητή, «απομεινάρι θαυμαστό ερμιάς και μεγαλείου».

Μάης και πάλι

Ανάγλυφη και πληθωρική, η ομορφιά της ζωής αναβλύζει μέσα από το χώμα. Και πάλι, στην άνοιξη βαπτίζομαι, όπως τα νήπια στον Χριστό. Μόνο το ακάθαρτο μπορεί να μεταμορφωθεί. Μόνο από το νερό και το χώμα μπορεί να ξεπηδήσει ζωή.

Και από την καρδιά, που ποθεί με νέα πνοή να ξαναζήσει και ξαναδιαβάζει μέσα της, με πίστη, τις χαρακιές του νόμου. Μόνο το ακάθαρτο μπορεί να μεταμορφωθεί. Μόνο από το νερό και το χώμα μπορεί να ξεπηδήσει ζωή, όπως τα νήπια στον Χριστό. Μόνο από τη ζωή μπορεί να γεννηθεί ζωή.

Δεν είναι η αρετή που νικά το πάθος, ούτε ο νόμος που νικά τον θάνατο, ούτε το καθαρό και το άγιο που υπερισχύει του βρώμικου. Το Πνεύμα είναι εκείνο που αναγεννά και μεταμορφώνει. Που δίνει αξία στο νερό και στο χώμα, στο φθαρτό και εύθραυστο και ακάθαρτο υλικό μας.

Το Πνεύμα και η πίστη που ξεπηδά από τα φυλλοκάρδια και βγαίνει σήμερα ένας κανένας μαζί τους, χέρι χέρι, να περπατήσει στον κόσμο σαν νήπιο και να τον ψηλαφίσει για άλλη μια φορά.

Τι αλλάζει;

Η αλλαγή που κυρίως νιώθουμε, με το πέρασμα του χρόνου, είναι η επανάληψη – κάποτε σαν το γουργούρισμα της γάτας στα πόδια μας.

Αλλά αυτή η γνώση, αληθινά, δεν ξέρουμε σε τι μας βοηθά.

Όσο για το Πάσχα…51 εβδομάδες και μία Μεγάλη Εβδομάδα…μας φέρνουν σε αυτό πάντα απροετοίμαστους.