Mistificazione – Μυστικοποίηση

Στοχαζόμενος πάνω στην ερμηνεία της ιταλικής λέξης mistificazione, που θα μπορούσε να αποδοθεί ως παραποίηση, εξαπάτηση, παραπλάνηση, διαστρέβλωση αλλά κάποτε, πιο κυριολεκτικά, ως μυστικοποίηση, μου ήρθε στον νου μια παιδική ανάμνηση. Θυμάμαι πως κάποιες φορές, όταν ήμουν μικρός και περπατούσα σε πεζοδρόμια, απέφευγα να πατήσω στους αρμούς μεταξύ των πλακών. Είχε καρφωθεί μέσα μου η ιδέα πως, αν πατούσα πάνω στη γραμμή, κάτι κακό θα μπορούσε να συμβεί σε κάποιον δικό μου. Ένας αρμός στο πεζοδρόμιο αποκτούσε ξαφνικά ένα νόημα που δεν είχε.

Ίσως αυτή η παιδική χειρονομία να μην είναι τόσο μακρινή από πιο ενήλικες συμπεριφορές. Από το άναμμα ενός κεριού σε μια ορθόδοξη εκκλησία ή στον ναό ενός θεού-σκύλου στην Άπω Ανατολή. Από την εξομολόγηση για τον εξορκισμό του κακού και τη συμμόρφωση με τον νόμο του παντεπόπτη Θεού ή τη θυσία της εξιλέωσης που ιερουργεί τελετουργικά κάποιος σαμάνος.

Πίσω από το ορατό υποτίθεται πως πρέπει να υπάρχει κάτι άλλο ή να ασκηθούμε στο να υποθέτουμε ή να διαβλέπουμε κάτι άλλο. Τρομακτικό, τερατώδες και ασύμμετρα μεγάλο. Με το οποίο αναπόφευκτα θα αναμετριόμαστε μέχρι το τέλος της ζωής μας. Μέχρι τελικής πτώσεως.

Θα ταίριαζε εδώ η μικρή σκηνή από το Ταξίδι στη Μέση Ανατολή του Γιώργου Θεοτοκά. Στη Σαμάρεια τού προτείνουν να του βγάλουν το ωροσκόπιο. Αρνείται: «Όποιο κι αν είναι [το μέλλον μου] θα το δεχτώ με αίσθημα γαλήνης και χωρίς απορία… Έχω περάσει τους κάβους και είμαι προετοιμασμένος… Τι να τα κάμω τα άστρα;… Από άλλο είδος στηρίγματα έχουμε ανάγκη, κι εγώ και πολλοί όμοιοί μου… Δεν με γέλασες σήμερα, πειρασμέ…».

Ακόμη και στην Εκκλησία «των λογικών προβάτων», της «λογικής λατρείας» Εκείνου, του Θεού Λόγου, που είπε «Έλεον θέλω και ου θυσίαν», η πίστη μπορεί να βιώνεται σαν ένας ατελείωτος και ανεξόφλητος λογαριασμός. Και τα πράγματα και τα γεγονότα να μην τα ζούμε ως αυτά που είναι, αλλά κυρίως ως κάτι στο οποίο ελλοχεύει μια ασύμμετρη απειλή, που πρέπει επειγόντως, τελετουργικά και μυστικιστικά, να εξορκίσουμε… για να σωθούμε.

Και έρχεται ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων, στις Μυσταγωγικές Κατηχήσεις, να μας διδάξει το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας και να μας πει: «Όταν λοιπόν πλησιάζεις, μην έρχεσαι με τεντωμένους τους καρπούς των χεριών σου ούτε με ανοιχτά και διαιρεμένα τα δάκτυλά σου. Αντίθετα, κάνε το αριστερό σου χέρι θρόνο για το δεξί, αφού πρόκειται να υποδεχτείς τον Βασιλέα· και αφού λυγίσεις την παλάμη σου ώστε να σχηματίσει μια κοιλότητα, δέξου το Σώμα του Χριστού λέγοντας το “Αμήν”».

Μυστικοποίηση, λοιπόν. Ένας παιδικός εφιάλτης που επιστρέφει ως ενήλικη αγωνία. Σε τι μας βοήθησε να ανοίγουμε το στόμα μας για να υποδεχθούμε τον Άγιο Άρτο, όταν δεν μπορούμε να ζήσουμε την ιερότητα του καθημερινού μας άρτου; Γιατί πρέπει να αναζητούμε έναν άλλο κώδικα, κρυμμένο πίσω από αυτό που βλέπουμε και αγγίζουμε;

Ας πατήσουν τα πόδια μου ελεύθερα… ακόμη και πάνω στους αρμούς που χωρίζουν τις πλάκες… Μόνο αρμοί είναι, τίποτε άλλο… Στράτα ζωής είναι… η κάθε σπιθαμή της ...το παν της ζωής μου… της μίας και μοναδικής…

 

Η αποτυχία της ανθρωπότητας– του Τζόρτζιο Αγκάμπεν

Για όποιον αναρωτιέται σήμερα για τις τύχες της ανθρωπότητας, είναι χρήσιμο να αναλογιστεί τη νομική έννοια της πτώχευσης*. Η αίτηση για την κήρυξη της πτώχευσης εκ μέρους ενός επιχειρηματία που βρίσκεται σε κατάσταση οικονομικής κατάρρευσης και δεν μπορεί να αντεπεξέλθει στα χρέη του αποσκοπεί πρωτίστως στην προστασία των πιστωτών, αλλά, ταυτόχρονα, και στον περιορισμό της ευθύνης του οφειλέτη, εξαιρώντας από την πτώχευση τα περιουσιακά στοιχεία και τα δικαιώματα προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση του ίδιου και των μελών της οικογένειάς του. Σημαντική είναι η μορφή του συνδίκου (ή των συνδίκων), που διορίζεται από τον δικαστή για να διαχειριστεί την πτωχευτική περιουσία και να προβεί στις αναγκαίες ενέργειες για την ικανοποίηση των συμφερόντων των πιστωτών και την προστασία του πτωχεύσαντος οφειλέτη. Οι πιστωτές, από την πλευρά τους, συγκροτούν επιτροπή, η οποία συνεργάζεται με τον σύνδικο κατά τη διεξαγωγή των αναγκαίων διαδικασιών. 

Είναι δυνατόν να παρομοιάσουμε τη σημερινή κατάσταση της ανθρωπότητας με εκείνη ενός επιχειρηματία που είναι υποχρεωμένος να κηρύξει την πτώχευσή του. Διότι είναι βέβαιο ότι δεν είναι πλέον σε θέση να αντεπεξέλθει στα χρέη που έχει προοδευτικά αναλάβει και σωρεύσει απέναντι στη γη στην οποία ζει (περιλαμβάνοντας σε αυτήν και την ατμόσφαιρα, όχι λιγότερο μολυσμένη από το έδαφος). Η επιτροπή των πιστωτών θα περιελάμβανε, εκτός από τους εκπροσώπους της γης και του αέρα σε όλες τις εκφάνσεις τους, και εκείνους των έμβιων ειδών που έχουν εξαφανιστεί ή απειλούνται με εξαφάνιση. Όσο για τους συνδίκους, θα μπορούσαν να συγκροτήσουν μια επιτροπή, στην οποία θα μετείχαν σοφοί διορισμένοι από κάθε έθνος, με σκοπό την ικανοποίηση των συμφερόντων των πιστωτών, επιδιώκοντας ταυτόχρονα να εξασφαλίσουν την επιβίωση της χρεοκοπημένης και αποτυχημένης ανθρωπότητας. Μπορεί κανείς να αναρωτηθεί αν αυτή η διαδικασία θα κατόρθωνε να επιτύχει τους σκοπούς που θα έθετε, αλλά είναι βέβαιο ότι αποτελεί τη μόνη απτή δυνατότητα σωτηρίας για μια ανθρωπότητα σε κατάσταση πλήρους πνευματικής κατάρρευσης (η οποία, όπως πάντα, μεταφράζεται σε κατάρρευση σε κάθε τομέα της ζωής της). 

Το να πιστεύει κανείς, όπως σήμερα συχνά προσποιούνται ότι πιστεύουν, ότι τα επιμέρους κράτη και οι διεθνείς οργανισμοί μπορούν να συμβιβάσουν τα οικονομικά και πολιτικά τους συμφέροντα με την ίδια τους την επιβίωση, χωρίς να αποκτήσουν ριζική επίγνωση της κατάστασης πτώχευσης και αφερεγγυότητάς τους απέναντι στη γη στην οποία ζουν, είναι μια ψευδαίσθηση, που συχνά συντηρείται κακόπιστα.

* Στο ιταλικό πρωτότυπο, ο όρος fallimento, που αποδίδεται στον τίτλο ως «αποτυχία», έχει συγχρόνως, στη νομική ορολογία, τη σημασία της «πτώχευσης – χρεοκοπίας». Στη δισημία αυτή του ίδιου όρου στηρίζεται η συλλογιστική του κειμένου.

[Αναρτήθηκε την 1η Σεπτεμβρίου 2026 στην ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου Quodlibet (στη στήλη Una voce).]