Γνώση και γνωσιμότητα – του Τζόρτζιο Αγκάμπεν

Πάλι και πάλι πρέπει να θέτουμε υπό αμφισβήτηση την πρωτοκαθεδρία της γνώσης στον πολιτισμό μας, να αναρωτιόμαστε αν όντως, σύμφωνα με τα λόγια που ανοίγουν τη Μεταφυσική του Αριστοτέλη, αυτό που οι άνθρωποι επιθυμούν είναι πρωτίστως να γνωρίζουν. Αν αποκαταστήσουμε στην αλήθεια την ετυμολογική της σημασία ως μη-απόκρυψη (ἀ-λήθεια), τότε πράγματι το ζητούμενο σε αυτήν δεν είναι η γνώση, αλλά η γνωσιμότητα, το άνοιγμα με αφετηρία το οποίο και μόνο κάτι, όπως μια γνώση, καθίσταται δυνατό. Αν ονομάσουμε «πρόσωπο» το εκδήλως είναι, το δίδεσθαι και το εμφαίνεσθαι κάθε πράγματος, τότε η αλήθεια εδράζεται σε αυτό το πρωταρχικό άνοιγμα· είναι μνήμη των προσώπων των πραγμάτων και όχι η αναγωγή τους σε αντικείμενα γνώσης και επιστήμης. Και επειδή εμείς αισθανόμαστε ευχαρίστηση και ερωτευόμαστε τις όψεις και τα πρόσωπα, μια γνώση που αξιώνει να τα παρακάμψει δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να συμβάλει στην ευτυχία μας. Αν η τέχνη και η φιλοσοφία μας ενδιαφέρουν ακόμα, είναι επειδή έχουν να κάνουν όχι με τη γνώση, αλλά με τη γνωσιμότητα των πραγμάτων και των προσώπων. Ένας πολιτισμός όπως αυτός στον οποίο ζούμε, που λησμονεί τα πρόσωπα και επιδιώκει με κάθε τίμημα τη γνώση, δεν μπορεί, επομένως, παρά να καταλήξει –όπως είναι σήμερα έκδηλο– στην τυφλή και καταστροφική κυριαρχία πάνω στον κόσμο από μέρους μιας επιστήμης μεταμορφωμένης στην πιο μισαλλόδοξη από όλες τις θρησκείες.

[Αναρτήθηκε στις 5 Οκτωβρίου 2026 στην ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου Quodlibet (στη στήλη Una voce).]

 

Μια γενική απο‐κινητοποίηση — του Τζόρτζιο Αγκάμπεν

Το 1932 ο Ernst Jünger δημοσιεύει το Der Arbeiter, Ο Εργαζόμενος (ή, όπως ίσως θα έπρεπε να μεταφραστεί ακριβέστερα, Ο Εργάτης – Arbeiterklasse στον Marx είναι «η εργατική τάξη»), στο οποίο αυτή η νέα μορφή ανθρώπου σηματοδοτούσε τη νέα τάξη του κόσμου. Στην κεντρική θέση της εργασίας αντιστοιχεί η κυριαρχία της τεχνικής. Αναπτύσσοντας έννοιες που, δύο χρόνια νωρίτερα, είχε διατυπώσει στο βιβλίο του Η ολική κινητοποίηση, ο Jünger γράφει: «η τεχνική είναι ο τρόπος με τον οποίο η μορφή του εργάτη κινητοποιεί τον κόσμο». Η διάγνωση αυτή, η οποία επανέφερε, από μια εντελώς διαφορετική οπτική, τις αναλύσεις του Marx, άσκησε σημαντική επιρροή τόσο στη δεξιά όσο και στην αριστερή πολιτική παράταξη.

Προκαλεί, λοιπόν, ακόμη μεγαλύτερη έκπληξη το γεγονός ότι αυτή η καθοριστική μορφή μιας ολόκληρης εποχής έχει πλέον εξαφανιστεί εδώ και μερικές δεκαετίες. Η τεχνική εξακολουθεί να κυβερνά τον κόσμο και βέβαια έχει αυξήσει παντού τη δύναμή της, αλλά δεν είναι πλέον «ο τρόπος με τον οποίο η μορφή του εργάτη κινητοποιεί τον κόσμο». Αντιθέτως, με τη μορφή της τεχνητής νοημοσύνης, φαίνεται μάλλον να συνεπάγεται το ηλιοβασίλεμα της κεντρικότητας της εργασίας που είχε κατά νου ο Jünger. Στη θέση της δουλείας που συνδεόταν με την εκμετάλλευση και την κινητοποίηση, η τεχνική, καθιστώντας ολοένα πιο αχνές τις ταυτότητες των κοινωνικών στρωμάτων και των τάξεων, φαίνεται σήμερα να αποβλέπει σε μια πρωτόγνωρη υποδούλωση μέσω ενός είδους γενικής απο‐κινητοποίησης.

[Αναρτήθηκε την 1η Οκτωβρίου 2026 στην ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου Quodlibet (στη στήλη Una voce).]