Άκουσα σήμερα μιαν ομιλία του Ρεκαλκάτι. Ανέφερε κάποια στιγμή ότι η μεγαλύτερη απάτη του ανθρώπου, σύμφωνα με τον Λακάν, είναι το εγώ. Αυτό μου έγινε πολύ κατανοητό όταν είπε ότι, αν δούμε έναν άνθρωπο να φοράει λοξά το καπέλο του και να καμαρώνει λέγοντας πως είναι ο Ναπολέων, αμέσως θα τον χαρακτηρίσουμε τρελό. Δεν θα πούμε όμως ποτέ τρελό κάποιον που πιστεύει ότι είναι κάποιος μόνο και μόνο επειδή έχει έναν τίτλο ή μια ταυτότητα. Θα τολμούσα να πω ότι δεν θα πούμε τρελό εκείνον που παίρνει στα σοβαρά τον εαυτό του, που παίρνει στα σοβαρά αυτό που νομίζει ότι είναι: ο βασιλιάς που νομίζει ότι είναι βασιλιάς, ο πρόεδρος που νομίζει ότι είναι πρόεδρος, ο δικαστής που νομίζει ότι είναι δικαστής, κ.ο.κ. Θα πρόσθετα: κι ο έξυπνος, ο επιτυχημένος, ο δυνατός, που νομίζει ότι είναι πράγματι έξυπνος, επιτυχημένος και δυνατός.
Χθες το βράδυ, καθώς επέστρεφα στο σπίτι, σκόνταψα σε μια ξανθιά μεσήλικη γυναίκα, θηριώδη, που ούρλιαζε: «Έχουμε γεμίσει Αφρικανούς, να πάνε στο σπίτι τους, δεν θα δουλεύουμε για αυτούς, δεν θα τρώνε το ψωμί μας· ναι, είμαι ρατσίστρια, υπάρχει πρόβλημα;». Αναρωτιόμουν: όσο τρελός κι αν είναι ένας άνθρωπος, πώς μπορεί να λέει τέτοια πράγματα; ποιος νομίζει ότι είναι; Και σκεφτόμουν ότι πολλοί άνθρωποι, που ανεπιφύλακτα αποκαλούμε λογικούς, μοιράζονται την ίδια, κατά κάποιον τρόπο, τρέλα, όπως εκείνης της γυναίκας, που ενίοτε κοχλάζει απαρατήρητη σε πολύ καλά αρθρωμένες και ευγενικές προτάσεις - εννοώ την τρέλα του να νομίζεις ότι είσαι κάποιος.
Για να επανέλθω όμως στην ομιλία του Ρεκαλκάτι, με εντυπωσίασε, στη συνέχεια, η αναφορά του στο έργο του Ζαν-Λυκ Νανσύ, Ο Παρείσακτος (L’intrus). Το κεντρικό θέμα αυτού του έργου αφορά μια προσωπική περιπέτεια υγείας του φιλοσόφου: το 1992 ο Νανσύ υποβάλλεται σε μεταμόσχευση που πετυχαίνει· από τότε ζει με την καρδιά ενός άλλου. Και τότε βιώνει βαθιά το γεγονός ότι η ζωή τού χαρίζεται στη βάση μιας τυχαιότητας: συνέχισε να ζει με την καρδιά κάποιου που θα μπορούσε να είναι καλός ή κακός, άντρας ή γυναίκα, ετεροφυλόφιλος ή ομοφυλόφιλος, προοδευτικός ή συντηρητικός· κάποιου που θα μπορούσε να είναι τα πάντα, ακόμη και όλα εκείνα που ο ίδιος ήθελε να πιστεύει πως δεν ήταν ή που απεχθανόταν να είναι.
Συγκλονιστική η αποκάλυψη της τυχαιότητας αυτού που είμαι· συγκλονιστική και για το γεγονός ότι, αν δεν παίρνουμε τόσο σοβαρά τον εαυτό μας, μπορούμε να δεχόμαστε την καρδιά των άλλων μέσα μας και να μπολιαζόμαστε ταπεινά σε μια αγάπη πιο αληθινή.
