Γιατί είμαστε ικανοί να περιγράφουμε και να αναλύουμε το παλιό που διαλύεται, αλλά δεν καταφέρνουμε να φανταστούμε το νέο; Ίσως επειδή πιστεύουμε – λίγο πολύ ανεπίγνωστα – πως το νέο είναι κάτι που έρχεται, δεν ξέρουμε από πού, μετά το τέλος του παλιού. Η αδυναμία να νοήσουμε και να σκεφτούμε το νέο προδίδεται έτσι από την απρόσεκτη χρήση του προθέματος μετά: το νέο είναι το μετα-μοντέρνο, το μετα-ανθρώπινο – εν πάση περιπτώσει κάτι που έρχεται κατόπιν. Αληθεύει όμως ακριβώς το αντίθετο: ο μόνος τρόπος, που διαθέτουμε για να σκεφτόμαστε το νέο, είναι να το διαβάζουμε και να αποκρυπτογραφούμε τα λανθάνοντα χαρακτηριστικά του μέσα στις μορφές του παλιού που παρέρχεται και διαλύεται. Αυτό ακριβώς δηλώνει με σαφήνεια ο Χαίλντερλιν στο εξαιρετικό απόσπασμα για την Πατρίδα που δύει, όπου η αντίληψη του νέου είναι αδιαχώριστη από τη μνήμη του παλιού που καταποντίζεται και πρέπει μάλιστα, κατά κάποιον τρόπο, να προσλάβει ερωτικά τη μορφή του. Ό,τι έκανε τον κύκλο του και φαίνεται να διαλύεται, χάνει την επικαιρότητά του, αδειάζει από το νόημά του και γίνεται με κάποιον τρόπο πάλι δυνατό. Κάτι παρόμοιο υπαινίσσεται ο Μπένγιαμιν όταν γράφει πως τη στιγμή της ανάμνησης το παρελθόν, που φαινόταν τετελεσμένο, μας εμφανίζεται ως ατέλεστο, ως ανολοκλήρωτο και μας χαρίζει έτσι το πολυτιμότερο πράγμα: τη δυνατότητα. Αληθινά νέο είναι μόνο το δυνητικό: αν ήταν ήδη επίκαιρο και πραγματωμένο, θα ήταν πάντοτε ήδη παραδομένο στη φθορά και γερασμένο. Και το δυνητικό δεν έρχεται από το μέλλον· είναι, μέσα στο παρελθόν, εκείνο που δεν υπήρξε, που ίσως δεν θα υπάρξει ποτέ, αλλά που θα μπορούσε να υπάρξει – και γι’ αυτό μας αφορά.
Αντιλαμβανόμαστε το νέο μόνο αν κατορθώσουμε να αδράξουμε τη δυνατότητα που το παρελθόν – δηλαδή το μόνο που έχουμε – μας προσφέρει για μια στιγμή, πριν εξαφανιστεί οριστικά. Με αυτόν τον τρόπο πρέπει να αναφερόμαστε στον δυτικό πολιτισμό, που παντού γύρω μας αποσυντίθεται και διαλύεται σήμερα.
[Αναρτήθηκε στις 7 Απριλίου 2025 στην ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου Quodlibet (στη στήλη Una voce).]
