«Αρχίζει μια εποχή βαρβαρότητας και οι επιστήμες θα είναι στην υπηρεσία της». Η εποχή της βαρβαρότητας δεν έχει τελειώσει ακόμη, και η διάγνωση του Νίτσε επιβεβαιώνεται σήμερα μέχρι κεραίας. Οι επιστήμες είναι τόσο προσηλωμένες στο να εισακούουν, και μάλιστα να προλαμβάνουν, κάθε ανάγκη της εποχής, ώστε, όταν αυτή αποφάσισε πως δεν είχε πια ούτε τη θέληση ούτε την ικανότητα να σκέφτεται, της πρόσφεραν αμέσως έναν μηχανισμό με το βαπτιστικό όνομα «Τεχνητή Νοημοσύνη» (συντομογραφικά AI).
Από το όνομα ωστόσο δεν διαφαίνεται η ουσία του προβλήματος, καθώς αυτή δεν έγκειται στο γεγονός ότι η ΑΙ είναι τεχνητή (η σκέψη, όντας αχώριστη από τη γλώσσα, προϋποθέτει πάντοτε μια τέχνη ή ένα μέρος τεχνητότητας), αλλά στο ότι η AI τοποθετείται έξω από τον νου του υποκειμένου που σκέφτεται ή θα έπρεπε να σκέφτεται.
Ως προς τούτο, μοιάζει με τον «χωρισμένο νου» του Αβερρόη, ο οποίος, σύμφωνα με τον ιδιοφυή αυτόν Ανδαλουσιανό φιλόσοφο, ήταν ένας και μοναδικός για όλους τους ανθρώπους. Για τον Αβερρόη, το πρόβλημα ήταν συνεπώς η σχέση ανάμεσα στον «χωρισμένο νου» και το κάθε ξεχωριστό άτομο. Αν η νόηση είναι χωρισμένη από τα ξεχωριστά άτομα, με ποιον τρόπο αυτά μπορούν να ενωθούν μαζί της για να σκεφτούν; Η απάντηση του Αβερρόη ήταν ότι οι άνθρωποι επικοινωνούν με τον «χωρισμένο νου» μέσω της φαντασίας, που παραμένει ατομική.
Είναι ασφαλώς ένδειξη της βαρβαρότητας της εποχής μας, καθώς και της απόλυτης έλλειψης φαντασίας, ότι αυτό το πρόβλημα δεν τίθεται καθόλου σε σχέση με την τεχνητή νοημοσύνη. Αν αυτή ήταν απλώς ένα εργαλείο, όπως οι μηχανικοί υπολογιστές, το πρόβλημα δεν θα υφίστατο στην πραγματικότητα. Αν όμως υποτίθεται –όπως συμβαίνει στην πράξη– ότι, όπως ο «χωρισμένος νους» του Αβερρόη, η AI «σκέφτεται», τότε το πρόβλημα της σχέσης της με το σκεπτόμενο υποκείμενο δεν μπορεί να αποφευχθεί.
Ο Ρομπέρτο Μπάτσλεν είπε κάποτε ότι στην εποχή μας η νοημοσύνη έχει περάσει στα χέρια των ηλιθίων. Ίσως, λοιπόν, το κρίσιμο πρόβλημα της εποχής μας να έχει αυτή τη μορφή: πώς μπορεί ένας ηλίθιος – δηλαδή ένας που δεν σκέφτεται – να σχετιστεί με μια νοημοσύνη που ισχυρίζεται ότι σκέφτεται έξω από αυτόν;
[Αναρτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2025 στην ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου Quodlibet (στη στήλη Una voce).
