Είναι γνωστή η επιγραμματική φράση που διατύπωσε ο Ναπολέων, όταν συνάντησε τον Γκαίτε στην Ερφούρτη τον Οκτώβριο του 1808: Le destin c’est la politique: «το πεπρωμένο είναι η πολιτική». Αυτή η δήλωση, που, την εποχή εκείνη, ήταν απολύτως κατανοητή, έστω και αν φαινόταν επαναστατική, έχει σήμερα για εμάς χάσει ολοκληρωτικά το νόημά της. Δεν γνωρίζουμε πια τι σημαίνει ο όρος «πολιτική» και ακόμη λιγότερο θα ονειρευόμασταν να δούμε σε αυτήν το πεπρωμένο μας. «Το πεπρωμένο είναι η οικονομία» ηχεί μάλλον ως επωδός που οι λεγόμενοι «πολιτικοί» μάς επαναλαμβάνουν εδώ και δεκαετίες. Και ωστόσο όχι μόνο δεν παραιτούνται από το να αυτοαποκαλούνται «πολιτικοί», αλλά «πολιτικά» εξακολουθούν να αποκαλούνται τα κόμματα στα οποία ανήκουν και ως «πολιτικές» δηλώνονται οι συμμαχίες και οι συνασπισμοί που συγκροτούν στις κυβερνήσεις και οι αποφάσεις που οι τελευταίες δεν παύουν να λαμβάνουν.
Τι εννοούμε λοιπόν σήμερα όταν προφέρουμε, έστω και χωρίς υπερβολική πεποίθηση, τη λέξη «πολιτική»; Υπάρχει σε αυτήν κάτι σαν ενιαίο νόημα ή, μάλλον, το νόημα που μεταφέρει ο όρος είναι εγγενώς σε σχάση; Η ορολογική αβεβαιότητα στη μετάφραση του όρου πολιτεία, την οποία έχουμε ήδη εξετάσει, δεν είναι μόνο πρόσφατη. Η λατινική μετάφραση του έργου Πολιτικά του Αριστοτέλη από τον Λεονάρντο Αρετίνο, που εκδόθηκε στη Ρώμη το 1492 μαζί με το σχόλιο του Θωμά [του Ακινάτη], αποδίδει τον όρο με gubernatio και respublica (πιο σπάνια με civitatis status). Αν το χωρίο που παραθέσαμε (1279°, 25–26), στη λατινική του μετάφραση, ακούγεται ως Cum vero gubernatio civitatis et regimen idem significant…, στο προηγούμενο απόσπασμα η πολιτεία αποδίδεται αντιθέτως ως respublica (est autem respublica ordinatio civitatis). Στο σχόλιο του Θωμά, ο οποίος είχε προφανώς μπροστά του μια διαφορετική μετάφραση, η πολιτεία αποδίδεται άλλοτε ως policia και άλλοτε ως respublica. Η εγγύτητα του όρου policia με τον όρο «polizia», που στη σημερινή χρήση του σημαίνει αστυνομία, δεν πρέπει να μας εκπλήσσει: «polizia» είναι πράγματι, έως τις αρχές του 19ου αιώνα, ο ιταλικός όρος που αντιστοιχεί στην πολιτεία. «Polizia» διαβάζουμε ακόμη στη μετάφραση του Πλουτάρχου από τον Μαρτσέλλο Αντριάνι, που εκδόθηκε στη Φλωρεντία το 1819: «σημαίνει την τάξη με την οποία κυβερνάται μια πόλη και διοικούνται οι κοινές της υποθέσεις και οι ανάγκες της· και έτσι λέγεται ότι τρεις είναι οι πολιτείες: η μοναρχική, η ολιγαρχική και η δημοκρατική».
Στους Γερμανούς θεωρητικούς του καμεραλισμού και της επιστήμης της αστυνομίας, που διαμορφώνεται και διαδίδεται στην Ευρώπη κατά τον 18ο αιώνα, η επιστήμη του κράτους γίνεται επιστήμη της διακυβέρνησης (Regierungwissenschaft), της οποίας ο ουσιώδης σκοπός είναι η Polizei, νοουμένη –σε αντίθεση προς την Politik, που αφορά μόνο στην πάλη εναντίον των εξωτερικών εχθρών– ως η διοικητική ρύθμιση της ευταξίας της κοινότητας και η μέριμνα για την ευημερία και τη ζωή των υπηκόων σε όλες τις πτυχές της. Και ασφαλώς δεν είναι τυχαίο ότι ο Ναπολέων, που διακήρυττε απερίφραστα την πολιτική ως πεπρωμένο, υπήρξε επίσης ο ηγεμόνας που έδωσε στη διοίκηση και στην αστυνομία τη σύγχρονη μορφή που μας είναι οικεία. Το διοικητικό κράτος που έχει θεωρητικοποιηθεί από τον Σάνσταϊν και τον Βερμιούλ και που επιβάλλεται στις ανεπτυγμένες βιομηχανικές κοινωνίες είναι, τηρουμένων των αναλογιών, πιστό σε αυτό το πρότυπο, σύμφωνα με το οποίο το «κράτος» εξαντλείται σε «διοίκηση» και «κυβέρνηση» και η «πολιτική» μετασχηματίζεται ολοκληρωτικά σε «αστυνομία». Είναι χαρακτηριστικό ότι, ακριβώς σε ένα κράτος νοούμενο με αυτόν τον τρόπο ως «κράτος αστυνομίας», ο όρος καταλήγει να δηλώνει τη λιγότερο ευγενή όψη της κυβέρνησης, δηλαδή τα σώματα που είναι επιφορτισμένα να διασφαλίζουν, σε τελική ανάλυση, με τη βία την πραγματοποίηση της κυβερνητικής αποστολής του κράτους. Και, ωστόσο, ο τυπικός μηχανισμός του νομοθετικού κράτους δεν εξαφανίζεται, όπως δεν εξαφανίζονται οι νόμοι που οι κυβερνήσεις εξακολουθούν, παρά ταύτα, να εκδίδουν, ούτε καταργούνται τα λειτουργήματα και τα αξιώματα που, σύμφωνα με το σύνταγμα, ενσαρκώνουν και διαφυλάσσουν τη νομιμότητα του συστήματος. Πέρα από τους μετασχηματισμούς του κράτους, η ουσιώδης διπολική φύση της πολιτικής μηχανής διατηρείται τουλάχιστον τυπικά εν ζωή.
[Αναρτήθηκε στις 13 Μαρτίου 2023 στην ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου Quodlibet (στη στήλη Una voce).]
