Δεν ξέρω αν έχει νόημα να πιστεύει κανείς ότι μπορεί να απευθυνθεί σε «νέους».
Βέβαια, νεότητα και γήρας συμβιώνουν όσο είναι ζωντανά μέσα στον καθένα, και κουβαλάμε μέσα μας, σε κάθε στιγμή, τον νέο που υπήρξαμε, όπως ακριβώς και ο νέος προαισθανόταν με διαύγεια και κατά τρόπο κατηγορηματικό και τελεσίδικο το γήρας του. Είναι ακριβώς αυτός ο συγχρονισμός, αυτή η συνύπαρξη των χρόνων και των ηλικιών που έχει σταδιακά χαθεί, έτσι ώστε σήμερα οι νέοι να γερνούν πρόωρα και οι γέροι να πιστεύουν πως είναι νέοι εκτός χρόνου*.
Γι’ αυτό δεν βρίσκω άλλα λόγια για να
απευθυνθώ στους νέους παρά εκείνα που,
στις 23 Αυγούστου 1914, μια κοπέλα είκοσι
δύο ετών, η Κάρλα Ζέλιγκσον, έγραψε στον
Βάλτερ Μπένγιαμιν, λίγες μέρες αφότου
η αδελφή της Ρίκα αυτοκτόνησε μαζί με
τον αρραβωνιαστικό της, τον δεκαεννιάχρονο
ποιητή Κρίστοφ Φρίντριχ Χάινλε.
Οι δύο νέοι είχαν αποφασίσει την
αυτοκτονία αμέσως μόλις έμαθαν την
είδηση του ξεσπάσματος του παγκόσμιου
πολέμου. Θα ήθελα οι νέοι
να συλλογιστούν αυτή την
απόφαση σήμερα, που ο λόγος για τον
πυρηνικό πόλεμο έχει γίνει κάτι σαν
καθημερινή φλυαρία. Αλλά,
κυρίως, θα ήθελα μέσα στα λόγια της Κάρλα
Ζέλιγκσον να αισθανθούν να πάλλεται
εκείνος ο
«θρήνος για ένα χαμένο
μεγαλείο» που, σύμφωνα με τον Μπένγιαμιν,
είναι η γλώσσα της νεότητας.
«Υπάρχουν μόνο δύο ηλικίες», γράφει
η Κάρλα Ζέλιγκσον, «η νεότητα και ο
θάνατος».
Είναι αυτήν την
ακέραια συνείδηση της σοβαρότητας
της προσωπικής του
κατάστασης, που θα ήθελα
να θυμίσω σε όποιον σήμερα πιστεύει πως
είναι νέος. Μετέφρασα το
σύντομο κείμενο κατά λέξη, προσπαθώντας
να διατηρήσω την τραχύτητά του.
Η Αυτοκτονία
Ο
θάνατος παίρνει μορφή και έχει μορφή·
το να πεθαίνει κανείς είναι απλώς το
τέλος της ζωής, της απώλειας, της φθοράς.
Υπάρχει στον θάνατο μια σχέση
αυτού που πεθαίνει με τον κόσμο, από την
οποία κανείς από τους δύο –ούτε ο ίδιος
ούτε ο κόσμος– δεν μπορεί ποτέ να
διαφύγει. Όποιος
πεθαίνει τον θάνατο, φθάνει στην κατάσταση
του κόσμου που δύει. Αυτό
συμβαίνει με κάποια μεγάλη εξουσία επί
του κόσμου, που δεν είναι παρά το
ολοκληρωτικό δόσιμο σε εκείνη που τον
αγαπά. Αυτός ο
θάνατος είναι χωρικά διαμορφωμένος·
γεννά την αιωνιότητα μέσα στην πανταχού
παρουσία του αγαπημένου.
Ο νεανικός θάνατος είναι καθαρός,
αν γίνεται η νεκρική κλίνη του κόσμου
και οικειοποιείται ολοκληρωτικά τα
σώματα των πραγμάτων. Σε
έναν τέτοιο θάνατο γεννιέται ένας νέος
κόσμος, στον οποίο μόνο η ύλη πεθαίνει**.
Το πέρασμα στον θάνατο είναι
μια παραίτηση από το πράττειν ή το
ενεργείν. Κατορθώνεται
σπάνια από τον νέο, σχεδόν ποτέ από τον
γέρο***.
Δεν έχει ηλικία εκείνος που
πεθαίνει όταν ωριμάσει
ο χρόνος του, και μόνο στη νεότητα
προσφέρεται ελεύθερο το πέρασμα****.
Υπάρχουν μόνο δύο ηλικίες: η
νεότητα και ο θάνατος.
Συνορεύουν η μία με την άλλη· ο
θάνατος του αδελφού χαρίζει στον νέο
τον πλούτο που ανήκει στον αθάνατο.Ο
αδελφός του είναι έτσι αθάνατος.Ο
καθένας εγγίζει την αλυσίδα του θανάτου.
[Αναρτήθηκε στις 7/11/2022 στην ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου Quodlibet (στη στήλη Una voce).]
* Σημ. μτφρ.: Όντας υποδουλωμένοι στη γραμμική, χρονολογική θεώρηση του χρόνου και της ιστορίας και όχι στην καιρολογική θεώρηση του χρόνου, οι νέοι δεν κατέρχονται από το τρένο της διαρκώς επιταχυνόμενης και πολλά υποσχόμενης χρονολογικής μηχανής, ώστε να ζήσουν τη νεότητα, και οι γέροι δεν μπορούν να δεχθούν ότι δεν τους απομένει άλλος χρόνος και θαρρούν «πως είναι νέοι εκτός χρόνου» και έξω από τον καιρό τους.
** Σημ. μτφρ.: Τα «σώματα των πραγμάτων», τα πράγματα ως σώματα και όχι ως αντικείμενα, τα πράγματα του κόσμου που πεθαίνουν μαζί με τον άνθρωπο ως σώμα και προορίζονται να αναγεννηθούν μαζί του, απαλλαγμένα από την υλικότητά τους.
*** Σημ. μτφρ.: Η «παραίτηση από το πράττειν και ενεργείν» κατορθώνεται «σπάνια από τον νέο, σχεδόν ποτέ από τον γέρο», ίσως γιατί ο νέος δεν αντλεί την ταυτότητά του ακόμα σε τόσο μεγάλο βαθμό από «το πράττειν και το ενεργείν», από τις πράξεις και τα έργα του.
**** Σημ. μτφρ.: Η συντάκτρια της επιστολής λέει ακριβώς στην επόμενη φράση: «Υπάρχουν μόνο δύο ηλικίες: η νεότητα και ο θάνατος». Αυτή η φράση εξηγεί γιατί αναφέρει εδώ ότι «Δεν έχει ηλικία εκείνος που πεθαίνει όταν ωριμάσει ο χρόνος του, και μόνο στη νεότητα προσφέρεται ελεύθερο το πέρασμα». Οι αγαπημένοι μας νεκροί είναι πάντα νέοι.
