Ευχαριστούμε για την όμορφη και ουσιαστική συνέντευξη του φιλοσόφου Ζωρζ Ντιντί-Ουμπερμάν με τίτλο «Το νόημα των προφητειών είναι να μην εκπληρώνονται». Ως προς το ζήτημα της προφητείας, έχω την αίσθηση, ωστόσο, πως η κριτική που ασκεί στη ρήση του φιλοσόφου Αγκάμπεν ότι «Η προφητεία εκπληρώθηκε. Το Ισραήλ δεν υπάρχει πια» συνιστά μάλλον λεκτική αντιλογία, η οποία στερείται πραγματικής βάσης.
Πράγματι, στη Βίβλο οι προφήτες δεν είναι μάντεις· δεν είναι δηλαδή πρόσωπα που προβλέπουν το μέλλον. Η προφητεία δεν είναι πρόγνωση μελλοντικού γεγονότος· δεν εκπληρώνεται σε κάποιον μελλοντικό «αποκαλυπτικό χρόνο», αλλά ερμηνεύει, φωτίζει και αποκαλύπτει αυτό που ήδη συμβαίνει. Αυτό, άλλωστε, το τονίζει ο ίδιος ο φιλόσοφος Αγκάμπεν τόσο στο πρόσφατο όσο και στο παλαιότερο έργο του.
Υπό αυτή την έννοια, η προφητεία είναι πάντοτε ήδη εκπληρωμένη, και ακριβώς γι’ αυτό η αλήθειά της εμπεριέχει την ακύρωσή της. Είναι «εκπληρωμένη» όχι επειδή επαληθεύτηκε χρονικά, αλλά επειδή αυτό που λέγεται έχει ήδη συντελεστεί και συντελείται ως κρίση της πραγματικότητας – κρίση, όμως, που αφορά ζωντανούς ανθρώπους: τους εναπομείναντες, «το υπόλοιπο του Ισραήλ», οι οποίοι, ως αληθινά ζώντες, δεν υπόκεινται σε κανενός είδους δικαστική ή ιστορική ετυμηγορία.
Το παράδειγμα του Ιωνά είναι καίριο: η καταστροφή της Νινευή δεν συμβαίνει, και ακριβώς η μη πραγμάτωσή της συνιστά την αποκάλυψη του νοήματος της προφητείας.
Το ίδιο ισχύει και στον Ησαΐα. Το «τέλος του Ισραήλ» δεν περιγράφει μια μελλοντική εξαφάνιση ούτε αφορά αποκλειστικά μια συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία και συνθήκη. Βιώνεται ήδη, από τη στιγμή που ο προφήτης Ησαΐας προφητεύει, και ταυτόχρονα παραμένει ανεκπλήρωτο. Σημείο εκπλήρωσης και αυτοακύρωσης της προφητείας είναι οι ίδιοι οι εναπομείναντες: το υπόλοιπο του Ισραήλ, το κατάλειμμα. Αυτοί είναι τα στόματα της προφητείας και, συγχρόνως, το σημείο της ακύρωσής της.
Έτσι, μπορεί να ειπωθεί ότι η ιστορία των προφητών είναι συνάμα τραγική και κωμική. Ιδιαίτερα μου άρεσε η παρατήρηση του Ντιντί-Ουμπερμάν ότι «οι προφήτες έχουν χιούμορ». Πράγματι, υπάρχει πολύ χιούμορ στην ιστορία τουλάχιστον του Ιωνά.
Επίσης συμμερίζομαι την παρατήρηση του φιλοσόφου πως «οι διαγνώσεις με αποκαλυπτικό χαρακτήρα ότι επέρχεται ένα οποιοδήποτε τέλος αποτελούν μια φιλοσοφική ευκολία». Και έχει λεχθεί ότι ακριβώς με τέτοιες διαγνώσεις επιχειρείται πάντοτε η χειραγώγησή μας. Όμως θεωρώ ότι το τέλος και η αρχή στη σκέψη φιλοσόφων, όπως ο Αγκάμπεν, δεν είναι πράγματα στατικά, κλειδωμένα σε ένα χρονολογικό σημείο, αλλά δυναμικά· τα κουβαλάμε διαρκώς μέσα μας, ως σώμα και κόσμο που κάθε ημέρα πεθαίνει και γεννιέται.
Ίσως, λοιπόν, η φιλοσοφική διαφωνία γύρω από την οποία περιστρέφεται και εκτυλίσσεται η πραγματικά πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη να μην είναι τόσο ριζική όσο φαίνεται.
[Το σχόλιο αυτό γράφτηκε με αφορμή τη συνέντευξη του Ζωρζ Ντιντί-Ουμπερμάν «Το νόημα των προφητειών είναι να μην εκπληρώνονται», που δημοσιεύτηκε στο 17ο τεύχος του ηλεκτρονικού περιοδικού Φρέαρ: https://mag.frear.gr/to-noima-ton-profiteion-einai-na-min-ekplironontai/]
